De stille revolutie die niet zo stil is
Nederland verduurzaamt in rap tempo. Het Rijk stimuleert de overstap van gas naar elektrisch verwarmen met de ISDE-subsidie — tot € 2.500 per warmtepomp — en gemeenten doen daar hun eigen regelingen bovenop. Eind 2024 telde Nederland ruim 2,6 miljoen warmtepompen, 17 procent meer dan het jaar ervoor. De boodschap is helder: van het gas af, warmtepomp erin.
De fabrikant zegt: niet luider dan een koelkast. De Rijksoverheid zei bij de invoering van de geluidsnorm, in maart 2021: “De warmtepomp zelf voldoet in het algemeen niet aan de 40 dB eis.” Dit stuk gaat niet over de vraag of de warmtepomp deugt, maar of de voorlichting deugt. Wie de reclame leest, krijgt een ander verhaal dan wie de installatiehandleiding leest. De warmtepomp lijkt perfect voor het platteland, maar is een geluidsramp in Amsterdam of elke andere stad.
De belofte: fluisterstil en probleemloos
Bosch noemt zichzelf “internationale koploper met de meeste warmtepompervaring, met ruim 1.000.000 geplaatste warmtepompen”, zo staat op de achterzijde van zijn brochure voor de Compress 3400i AWS. Ik neem Bosch daarom als voorbeeld.
Wie als consument op de website van Nefit Bosch zoekt naar “warmtepomp en geluid”, vindt een pagina die precies die titel draagt. Daar staat:
“Maak jij je zorgen over het geluid van een warmtepomp? Dit is vrijwel nooit een probleem bij de correcte installatie van een warmtepomp. De gemiddelde warmtepomp maakt namelijk veel minder geluid dan bijvoorbeeld de vaatwasser in de keuken.”
En verderop:
“Het geluid van een warmtepomp is bij de correcte installatie niet luider dan een koelkast.”
Bron: nefit-bosch.nl/producten/warmtepompen/geluid/, geraadpleegd 16 oktober 2026
De toevoeging “correcte installatie” is geen loze toevoeging. Alhoewel beter zou zijn geweest “correcte locatie en installatie”. De installateur beoordeelt waar de unit kan staan, adviseert de klant over de plek, en zet hem neer. Hij is de enige in de keten die het verschil tussen een goede en een slechte plaatsing kán maken. Hij heeft dus, meer dan wie ook, belang bij juiste informatie van de fabrikant.
Wat geeft Bosch hem mee? In het documentatieportaal van Nefit Bosch staat bij de Compress 3400i AWS, onder het kopje “Commerciële documentatie”, een brochure van oktober 2023, geschreven in de aanspreekvorm van de installateur: “met de Compress 3400i AWS biedt u uw klanten een eenvoudige, efficiënte oplossing”. Op pagina 6, onder de kop “Gewoon stil”:
“Het lage geluidsdrukniveau van de buitenunit, in nachtmodus vergelijkbaar met een moderne koelkast, zorgt voor grote flexibiliteit qua plaatsingsmogelijkheden.”
Brochure Compress 3400i AWS, Nefit Bosch, oktober 2023, pagina 6
Ernaast een staafdiagram: kettingzaag 120 dB, stadsverkeer 70, spelende kinderen 55, vogels 42, koelkast 40 — en daaronder, in het groen, “CS3400i AWS nachtstand, 3m: 38,5 dB”. Met een sterretje. In de kleine letters eronder: “Buitenunit CS 3400iAWS 8 OR-S”. Het getal dat de hele serie stiller dan een koelkast maakt, geldt voor het 8 kW-model. Twee pagina’s eerder, in de technische tabel van dezelfde brochure, staat dat het 4 kW-model het luidste van de serie is: 53 dB overdag, tegen 51 voor de 8 kW.
Dezelfde brochure, pagina 4: het 4 kW-model is het luidste van de serie
Dezelfde brochure pagina 2 de buitenunit naast een raam
En op pagina 5, onder “Ruimtebesparend”:
“De buitenunit overtuigt door zijn compacte afmetingen en kan zelfs onder een raam worden geïnstalleerd.”
Dezelfde brochure, pagina 5: de buitenunit onder een raam
Dit is wat de installateur van Bosch krijgt om zijn plaatsingsadvies op te baseren: gewoon stil, vergelijkbaar met een koelkast, grote flexibiliteit qua plaatsing, zelfs onder een raam. Niets over muren, niets over buren, niets over afstanden. Bijzonder is dat de installatiehandleiding van Bosch, waarover later meer, epliciet stelt dat de buitenunit niet voor een raam mag worden geplaatst! Waarmee Bosch haar eigen brochure tegenspreekt.
Eerlijk is eerlijk: de website van Bosch zegt wel iets over muren. Op diezelfde geluidspagina, een paar schermen onder “niet luider dan een koelkast”, onder het kopje “Hoe verminder je het geluid van de warmtepomp?”, staat dat het geluid wordt versterkt “als de warmtepomp is geïnstalleerd in een smalle doorgangen tussen twee muren of in een hoek”. Dat staat er. Het staat alleen onder het kopje over wat je kunt doen als het al te laat is, en het staat niet in de brochure.
Bron: nefit-bosch.nl/producten/warmtepompen/geluid/, geraadpleegd 16 oktober 2026
Andere fabrikanten doen het niet veel anders. Vaillant schrijft op zijn warmtepompenpagina “Ze zijn stil in gebruik en ontworpen voor de toekomst”, zonder getal of voorwaarde. Daikin zet in zijn geluidsdocument de Altherma naast “vogels” en “bosgefluister”. Remeha is de uitzondering: die noemt op zijn warmtepompenpagina alleen de bodemwarmtepomp “zeer stil”, en zegt er direct bij waarom: “door het ontbreken van een buitenunit”.
De kleine lettertjes: wat de handleiding wél zegt
Diezelfde installateur krijgt van Bosch nog een document: de installatie-instructie van de Compress 3400i AWS (uitgave februari 2024; zie de bronnen onder dit artikel).
Hoofdstuk 4.2 “Installatieplaatsen”, pagina 9, somt op waar de buitenunit wél en niet mag staan:
“Houd rekening met de volgende informatie voordat de buitenunit wordt geïnstalleerd: […] Vermijd opstelling op een door wanden omgeven locatie.”
En, enkele regels verderop in dezelfde opsomming:
“Houd rekening met het geluidsniveau van de buitenunit bij het plaatsen, met name om geluidsoverlast voor buren te voorkomen. Plaats de buitenunit zo mogelijk niet voor ramen.”
Hoofdstuk 4.2 van de Bosch-installatie-instructie Compress 3400i AWS, pagina 9
Niet voor ramen, zegt de handleiding. Plaatsing zelfs onder een raam is mogelijk, zegt de brochure. De installateur die de brochure volgt, doet precies wat de handleiding afraadt — en de consument die op zijn advies afgaat, heeft waarschijnlijk geen van beide documenten gezien.
Verderop, in tabel 10 op pagina 20, wordt Bosch concreet. Daar staat per afstand hoe hard de unit is, en wel twee keer: voor een unit die vrij staat, en voor een unit met een muur binnen drie meter. Die tweede reeks is overal 3 dB hoger. Wie die reeks naleest, ziet dat een unit met een muur binnen drie meter overdag pas op vijf meter afstand van de buitenunit onder de 45 dB komt die overdag mag, en pas op tien meter onder de 40; ’s nachts, en met de stille modus aan, pas op vijf meter onder de 40. Die reeks komt hieronder terug.
Tabel 10 uit de installatie-instructie, pagina 20
“Fluisterstil” zegt hoe hard, niet hoe het klinkt
Alle claims hierboven — “niet luider dan een koelkast”, “gewoon stil”, “stil in gebruik”, “bosgefluister” — gaan over één ding: het volume. Geen enkele gaat over het karakter van het geluid. En dat karakter bepaalt of je een geluid vergeet of er niet meer vanaf komt.
Geluid zonder toonhoogte — wind, regen, verkeer in de verte — vloeit samen tot een achtergrond. Het brein luistert erdoorheen en na een paar minuten is het weg. Geluid mét een toonhoogte doet dat niet. Het gehoor is gebouwd om tonen uit de ruis te halen, want tonen zijn informatie: een stem, een signaal, een mug in een donkere kamer. Een constante toon wordt daarom niet als achtergrond verwerkt maar als iets dat aandacht vraagt, en blijft dat doen, hoe zacht ook. Daarom hoor je de koelkast overdag niet en ’s nachts wel: niet omdat hij harder is geworden, maar omdat de ruis die de toon overdag maskeerde is weggevallen. Een lage toon komt bovendien dwars door ramen en muren heen, waar hoger geluid buiten blijft.
Een warmtepomp maakt allebei. De ventilator ruist, als wind: dat went. De compressor bromt: een constante lage toon, en die went niet. Dat tweede heet tonaal geluid, en Bosch beschrijft het in zijn eigen whitepaper “Warmtepompen en geluid” (december 2023) zonder omwegen:
“Warmtepompen hebben de neiging om continu geluid te maken van ongeveer dezelfde toonhoogte, ook wel tonaal geluid genoemd. Deze tonaliteit kan als extra storend worden ervaren.”
De wet weet dit ook. Als de gemeente komt meten en een toon hoorbaar is, wordt 5 dB bij het gemeten niveau opgeteld; de norm van 40 wordt dan feitelijk 35. Maar vóór de installatie wordt er niet gemeten. Dan rekent de installateur met de rekentool van de overheid, en daarin vult hij een tonaliteitsgetal in dat de fabrikant aanlevert. Bosch geeft in zijn whitepaper per model zo’n “tonaliteit toeslag” op: voor de meeste modellen nul, voor enkele 3 of 6 dB. Daikin houdt het korter: “De tonaaltoeslag […] is bij alle Daikin buitenunits: 0 dB(A).” Of dat klopt, kan een koper niet controleren. Dat de getallen kunnen schuiven, laat Bosch zelf zien: de whitepaper van december 2023 geeft voor de Compress 3400i AWS nul, de installatie-instructie van december 2024 geeft voor hetzelfde model in tabel 9 “Toevoeging tonaliteit - dag: 3 dB”. Een jaar later rekent Bosch dus wél met een toon; dat is winst voor de buren, maar het staat opnieuw alleen in het document dat de koper nooit ziet.
In de reclame komt het woord tonaliteit hoe dan ook niet voor. Een getal als 38,5 dB op drie meter of een plaatje met “bosgefluister” vertelt je hoe hard de warmtepomp is in een open veld. Het vertelt je niet of hij bromt.
Dat dit geen inbeelding van overgevoelige buren is, blijkt uit de tot nu toe enige studie die ooit specifiek naar warmtepompgeluid en slaap is gedaan, in 2024 door het Duitse Umweltbundesamt. Veertig gezonde volwassenen sliepen drie nachten in een slaaplaboratorium bij opgenomen warmtepompgeluid. Bij een raam op een kier — hoe de meeste mensen slapen — nam het aantal slaaponderbrekingen meetbaar toe; overdag leidde hetzelfde geluid tot hinder, concentratieverlies en een slechter humeur. Meetbare effecten, bij gezonde mensen, na drie nachten.
Hoe dat uitpakt, laat een kort geding bij de rechtbank Noord-Nederland zien (6 december 2021, ECLI:NL:RBNNE:2021:5694). Het ging om een warmtepomp (voor een zwembad) in een nis, veertig centimeter van de schutting met de achterburen. De eigenaar voerde aan dat het apparaat “erom bekend staat een stille warmtepomp te zijn”. De omgevingsdienst mat aan de gevel van de buren maar 31 tot 34 dB(A), ver onder de 40, en schreef toch: “niet alleen het geluidniveau [is] een bepalende factor met betrekking tot de klachten, maar […] de geconstateerde 40 Hz [draagt] bij aan de ondervonden hinder ondanks het lage geluidniveau.” Een andere deskundige mat op de erfgrens een forse overschrijding. De partijen spraken een omkisting af; die kwam er niet, omdat hij volgens de eigenaar niet in de tuin paste. De rechter oordeelde dat de 40 dB-norm “mede van belang, maar niet doorslaggevend” is: doorslaggevend is of een buur ’s nachts structureel niet kan slapen. De pomp mag sindsdien tussen elf uur ’s avonds en zeven uur ’s ochtends niet aan.
Hoe effectief is een omkasting tegen tonaal geluid?
Dat verklaart ook waarom de standaardoplossing, een omkasting, nogal eens tegenvalt. Een geluidskap dempt vooral het ruisende ventilatorgeluid; de lage brom van de compressor gaat door en om de kap heen, en elke luchtopening is een lek. Het resultaat is paradoxaal: het ruisgeluid dat de brom maskeerde wordt verminderd, de tonale brom blijft, en valt dus juist méér op. Op de meter is het stiller geworden; in de slaapkamer van de buren niet. Het RIVM zegt het in één zin: “Met geluidwerende maatregelen is het makkelijker om hoge tonen te dempen, waardoor het resterende LFG meer kan opvallen.” De beloofde cijfers zijn bovendien ruim: Bosch noemt op de website “tot ongeveer 10 dB(A)”, en voegt eraan toe: “zonder dat dit ten koste gaat van de prestatie van de warmtepomp”; in de eigen whitepaper is het 3 tot 6 dB; Daikin adverteert zijn Low Sound Cover met “-10 dB(A)”. Of die reductie ook voor de brom geldt, staat er niet bij.
Er is nog een tweede reden waarom een omkasting kan tegenvallen, en die zit in de werking van het apparaat zelf. Een lucht-waterwarmtepomp haalt zijn warmte uit buitenlucht, en daar heeft hij heel veel van nodig. De Bosch-installatie-instructie van de Compress 3400i AWS geeft in tabel 9 op pagina 19 onder “Nominale luchtdebiet” 1800 kubieke meter per uur voor het kleinste model en 2600 voor de grotere. Een omkasting zit die luchtstroom per definitie in de weg. De ventilator moet harder draaien om dezelfde hoeveelheid lucht door de kap te trekken, en als de uitgeblazen, afgekoelde lucht deels weer wordt aangezogen — wat in een kap of een nis gemakkelijk gebeurt — krijgt de verdamper koudere lucht dan bedoeld en moet de compressor harder werken om hetzelfde te leveren. Harder werken is meer geluid en meer stroom.
Bosch zegt dat zelf ook, niet op de website, maar in de documenten voor de installateur. In de installatie-instructie staat op pagina 20, direct onder tabel 9: “Opmerking: wanneer een geluidskap (accessoire) is geïnstalleerd op de buitenunit, wordt het vermogen gereduceerd.” Met vermogen wordt hier de warmteafgifte van de warmtepomp bedoeld. In de Bosch-whitepaper “Warmtepompen en geluid” (december 2023), hoofdstuk “Installatie tips”, tip 6 op pagina 25 staat: “Plaats de warmtepomp niet in een kuil! Koude lucht zal daar gemakkelijk worden gerecirculeerd en de werking van de unit nadelig beïnvloeden.” Een omkasting is, wat de luchtstroom betreft, te vergelijken met een kuil met een deksel. Een omkasting is daarmee een trade-off tussen geluid naar buiten en lucht naar binnen: hoe dichter de kast, hoe minder ruis de buren horen, maar hoe minder lucht de pomp krijgt — en hoe harder ventilator en compressor moeten werken, wat weer meer geluid en meer stroom oplevert. De kast die genoeg lucht doorlaat, laat ook de brom door; de kast die de brom tegenhoudt, verstikt de pomp. Het kan werken, maar alleen als er rondom ruim lucht beschikbaar blijft — en dat is precies wat in een smalle stadstuin ontbreekt. Ook dat was in de warmtepompbranche al in 2019 bekend. Toen minister Ollongren de Tweede Kamer schreef dat de nieuwe norm haalbaar was omdat een omkasting het geluid met 7 tot 15 dB zou dempen, antwoordde DHPA-voorzitter Agterberg: “De omkasting belemmert de luchtdoorstroming zodat het rendement van de warmtepomp omlaag gaat.”
De stadse werkelijkheid
Neem een gewoon appartement in Amsterdam. Niet de vrijstaande villa uit de folder en ook niet het rijtjeshuis met een tuin van tien meter, maar het huis waar mensen in Amsterdam, Utrecht, Rotterdam of Den Haag daadwerkelijk wonen. Een benedenwoning in een gesloten bouwblok, met een binnentuin die aan drie kanten wordt begrensd door muurtjes, schuttingen en de achtergevels van de buren; de slaapkamerramen van de bovenburen kijken er van drie meter hoogte recht op uit. Een bovenwoning, waar de buitenunit op het platte dak van de uitbouw komt te staan — op dezelfde hoogte als de slaapkamerramen van de buren links, rechts en aan de overkant van de binnentuin, op twee tot vier meter. Een portiekflat of appartement, waar de unit aan de gevel of op het balkon hangt, anderhalve meter van het balkon ernaast en drie meter onder het raam erboven. Een herenhuis dat in etages is gesplitst, waar de unit in de tuin van de benedenwoning staat en vier huishoudens er van bovenaf op neerkijken. In al die gevallen staat de unit tegen een gevel, in een door muren omsloten ruimte, en op twee tot vier meter van een raam waarachter iemand slaapt. Voor appartementen geldt de norm bovendien niet op een erfgrens, maar precies daar: bij het te openen raam of de balkondeur van de buren.
Leg daar nu tabel 10 van Bosch overheen — de reeks met een muur binnen drie meter. Op twee meter van de unit staat 53 dB, op drie meter 49, op vier meter 47. De norm, sinds 1 april 2021 in het Bouwbesluit en nu in het Besluit bouwwerken leefomgeving, is 40 dB op de erfgrens met de buren of, bij appartementen, bij hun te openen raam; overdag mag het 45 zijn, ’s avonds en ’s nachts 40.
Overdag wordt de norm volgens Bosch’ eigen cijfers pas op vijf meter afstand van de buitenunit gehaald; ’s nachts alleen met de stille modus aan, en ook dan pas op vijf meter. Zonder stille modus — en de stille modus betekent minder warmte, op een koude nacht precies wanneer je die nodig hebt — is het tien meter. En de tabel rekent met één muur. Een binnentuin is niet één muur maar een klankkast met drie muren; Bosch waarschuwt in dezelfde handleiding dat een “door wanden omgeven locatie” moet worden vermeden, juist omdat het geluid daar wordt weerkaatst en versterkt. De werkelijke waarden liggen in de stad dus eerder hoger dan in de tabel. En dan rekent de tabel nog gunstig: zonder toeslag voor tonaal geluid, en zonder dat de buren zelf ook een warmtepomp hebben.
Waarden in dB(A) uit tabel 10 van de Bosch-installatie-instructie Compress 3400i AWS (4 kW), reeks “minder dan 3 m van de wand”. Zonder tonaliteitstoeslag. Bij 1,5 m is tussen de tabelwaarden voor 1 en 2 m gerekend.
De conclusie laat zich niet anders trekken: in de stad — unit tegen een gevel, omsloten door muren, raam van de buren op twee tot vier meter — wordt de norm van 40 dB volgens de eigen cijfers van de fabrikant veelal niet gehaald. Niet overdag, niet ’s nachts, niet met de stille modus aan. De afstand die daarvoor nodig is, vijf tot tien meter vrije ruimte aan de kant van de buren, bestaat in een binnentuin, op een dak of aan een gevel veelal niet. De Rijksoverheid zei het bij de invoering van de norm al: “de warmtepomp zelf voldoet in het algemeen niet aan de 40 dB eis.”
Daar komt iets bij. Die 40 dB is een grens voor wat de wet toelaat, niet voor wat mensen verdragen. De norm is een afspraak over een getal op de erfgrens; hinder is wat de buurman om drie uur ’s nachts hoort. Die twee vallen niet samen, en iedereen die erover gaat zegt dat ook. De Inspectie Leefomgeving en Transport, in haar rapport over geluid en handhaving van april 2024: warmtepompen “zorgen echter ook voor geluidhinder, zelfs als het geluid binnen de normen blijft”. De voorzieningenrechter in Assen, in december 2021: de norm is “mede van belang, maar niet doorslaggevend” — doorslaggevend is of de buurman kan slapen. Het RIVM, in zijn onderzoeksprogramma laagfrequent geluid van 2021: twee procent van de Nederlanders rapporteert ernstige slaapverstoring door laagfrequent geluid, de brom die in het dB(A)-getal nauwelijks meetelt. Wie de norm haalt, heeft dus nog geen rustige buren. Wie hem niet haalt, heeft zeker onrustige buren.
Waarom waarschuwen warmtepompfabrikanten niet voor gebruik warmtepomp in de stad?
En dat brengt mij bij waar het mij om gaat. Een fabrikant die uit zijn eigen tabellen weet dat zijn product in een stedelijke omgeving de wettelijke geluidsnorm hoogstwaarschijnlijk niet haalt — en dat zelfs het halen van die norm geen garantie tegen hinder is — moet dat mijn inziens zeggen. Niet in hoofdstuk 4.2 van een installatiehandleiding die de koper nooit ziet, maar op de plek waar de keuze wordt gemaakt: in de folder, op de productpagina, naast “stil” en “plaatsingsflexibiliteit”. De branche wist het bovendien al toen de norm werd aangekondigd. Frank Agterberg, voorzitter van de Dutch Heat Pump Association, de vereniging van warmtepompfabrikanten, noemde de 40 dB in oktober 2019 in het Vakblad Warmtepompen en Cobouw “technisch bijna onhaalbaar”. Op de vraag of er straks nog een lucht/water-warmtepomp bij een gemiddeld rijtjeshuis mag worden geplaatst, laat staan bij een appartement, antwoordde hij: “Ik denk van niet. Het is in de meeste gevallen vrijwel onmogelijk om te voldoen aan de geluidseisen die nu op tafel liggen.” Henk Kranenberg, geluidsexpert van een warmtepompmerk, zei er in hetzelfde artikel bij dat een omkasting in werkelijkheid eerder “3 dB” oplevert dan de 7 tot 15 dB waar de minister van uitging. Dat is zeven jaar geleden. De norm kwam er (Staatsblad 2020, 189), de warmtepompen kwamen er, de subsidie kwam er, en de folders spreken nog steeds over “zo stil als een koelkast”.
In de stad is de warmtepomp voor veel buren niet zo stil als een koelkast. De fabrikant weet dat; de koper en zijn buren die niet diep alle documentatie doorspitten niet. Een waarschuwing zou één zin kosten:
“In een stedelijke omgeving haalt deze buitenunit de wettelijke geluidsnorm doorgaans niet zonder aanvullende maatregelen; laat vóór aankoop een berekening maken.”
Dat die zin nergens staat is een keuze. En de rekening van die keuze komt terecht bij een koper die het niet kon weten en bij buren die er niets over te zeggen hadden.
De gemeente: gaspedaal en rem tegelijk
Gemeenten zitten in een spagaat. Aan de ene kant promoten ze de warmtepomp met kracht. Amsterdam stelde in oktober 2025 7,5 miljoen euro beschikbaar, € 2.500 per woning, nadat de plannen voor een stadswarmtenet waren gestrand; de gemeente, schreef NH Nieuws, “gaat daardoor vol voor het plaatsen van warmtepompen”. In de Transitievisie Warmte van vrijwel elke gemeente staat de (hybride) warmtepomp als voorkeursoplossing voor de bestaande bouw. Energieloketten, buurtcampagnes, gratis adviesgesprekken: de boodschap is overal dezelfde.
Over geluid lees je in die campagnes zelden iets. Terwijl gemeenten intern precies weten hoe het zit. Een memo van de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe aan de gemeenteraad van Emmen (april 2024) is opvallend eerlijk:
“Op de erfgrens mag een warmtepomp maximaal 40 dB produceren (een warmtepomp is daarmee niet voor iedere woonsituatie geschikt). […] Daarnaast vindt er een correctie plaats wanneer sprake is van een ‘tonaal’ geluid. Dit betekent dat de buitenunit in dat geval maximaal 35 dB mag produceren.”
En over de praktijk:
“Wij zien echter wel een toename van het aantal geluidklachten over de buitenunits. […] Uit ervaring blijkt dat een geluidmeting op korte afstand van de buitenunit tot de perceelgrens vaak in een (aanzienlijke) overschrijding resulteert.”
Dat het ook anders kan, wilde de gemeente Delft laten zien. Bewonersverenigingen in de binnenstad klaagden over nachtelijk geluid van buitenunits, die vanwege het beschermd stadsgezicht alleen aan de achtergevel mogen — precies waar de slaapkamers zitten. De gemeente liet in 2024 door Royal HaskoningDHV onderzoeken welke strengere geluidseisen zij kon stellen. Het antwoord: geen. Gemeenten mogen niet afwijken van de landelijke norm, ook niet in een dichtbebouwde historische binnenstad, en handhaving van die norm is “in de praktijk lastig te realiseren” voor units die niet aan de straatzijde staan. Een gemeente die wil beschermen, heeft daarvoor geen instrument. Wat overblijft is “informatieverstrekking” en eventueel subsidie voor een omkasting — waarvan hierboven al bleek wat die waard is.
De optelsom is ongemakkelijk. De overheid betaalt mee aan de aanschaf van een apparaat waarvan haar eigen uitvoeringsdienst zegt dat het “niet voor iedere woonsituatie geschikt” is, zonder dat bij de subsidieaanvraag wordt getoetst of de woonsituatie geschikt is. Het risico ligt nu bij de koper — en bij de buren.
Bronnen
– Rijksoverheid, Geluidseisen warmtepompen en airco’s worden aangescherpt, nieuwsbericht 23 maart 2021. Inmiddels van rijksoverheid.nl verwijderd; archiefkopie via web.archive.org (12 december 2022).
– Nefit Bosch, Brochure Compress 3400i AWS (commerciële documentatie), document 6721851214, oktober 2023, nefit-nl-nl-b.boschhc-documents.com.
– Bosch, Installatie-instructie Buitenunit Compress 3400i AWS, document 6721825367, uitgave februari 2024 (hoofdstuk 4.2 op pagina 9, tabel 9 en 10 op pagina 19–20). De actuele uitgave van december 2024, met dezelfde tekst en tabellen (daar op pagina 9 en 20–21), is te downloaden via het documentatieportaal van Nefit Bosch.
– Nefit Bosch, whitepaper Warmtepompen en geluid, december 2023.
– Daikin, Gewijzigde regelgeving voor buitenunits (geluidsdocument), december 2022. Tot 2026 gepubliceerd op daikin.nl; inmiddels offline, kopie in bezit van de auteur.
– Umweltbundesamt, Annoyance and sleep disturbance due to noise from air-source heat pumps and air conditioners, Texte 152/2024, november 2024.
– RIVM, Onderzoeksprogramma Laagfrequent geluid: stand van zaken en aanbevelingen, rapport 2021-0187.
– RIVM, Factsheet laagfrequent geluid, augustus 2020.
– LBP Sight (Th. Campmans) voor RIVM, Laagfrequent geluid: oriënterende studie, juli 2017.
– RIVM, Review of evidence relating to environmental noise exposure, rapport 2019-0088 (over het ontbreken van warmtepompen in de WHO-richtlijn 2018).
– Inspectie Leefomgeving en Transport, Geluid en het VTH-stelsel, 23 april 2024.
– RUD Drenthe, memo aan de gemeenteraad Emmen, april 2024.
– Royal HaskoningDHV / gemeente Delft, Sturing vanuit gemeenten op warmtepompen, oktober 2024.
– Rechtbank Noord-Nederland 6 december 2021, ECLI:NL:RBNNE:2021:5694.
– Screenshots van nefit-bosch.nl, vaillant.nl en remeha.nl, gemaakt op 16 en 17 oktober 2026; alle geraadpleegde pagina’s en documenten zijn door de auteur gearchiveerd.
Quirijn Meijnen
