Advocaat mediarecht over wat te doen in het geval van smaad, laster en aantasten van eer en goede naam: rectificatie, kort geding?!

Voorpagina Volkskrant 16 augustus 2016, foto Guus Dubbelman

Niet alles wat in de krant staat is waar!

Kranten, maar ook tv programma’s zoals Tros Opgelicht?! en Radar, hebben als doel om allerlei “misstanden” aan de kaak stellen. Echter, dat gaat niet altijd goed. Het komt voor dat mensen en/of bedrijven onterecht worden beschuldigd van zaken, feiten niet goed worden weergeven of personen valse getuigenissen afleggen. Zelfs kwaliteitskranten zoals de Volkskrant, NRC Handelsblad publiceren wel eens artikelen die –achteraf- niet door de beugel kunnen. 

Zo oordeelde de Voorzieningenrechter in een zaak die door een man tegen de Volkskrant was aangespannen vanwege het geplaatst zijn een foto op de voorpagina van de Volkskrant dat de Volkskrant daarmee de privacy van de man in kwestie schond. De Volkskrant diende een schadevergoeding te betalen. Hier is een artikel over de zaak te vinden in de Volkskrant. De gewraakte voorpagina is hierboven weergegeven.

Het aangetast zijn van je reputatie is erg ingrijpend

Kapot geschreven door een krant, aan de schandpaal genageld door een tv programma. Een foto waarop je naakt staat afgebeeld ongevraagd op een website. Het komt vaker voor dan je zou denken. Als bedrijf of burger voel je je na een smadelijke publicatie vaak machteloos. Je reputatie is vernietigd en het lijkt wel alsof iedereen de hele dag naar je kijkt en/of het over je heeft. Iedereen lijkt te weten hoe het zit. De meeste mensen gaan er nog steeds vanuit dat wat in de krant staat of op televisie komt waar is. Mensen moeten ook wel, als je al niet meer op (kwaliteits) media kunt afgaan. En wat in de krant staat is waar, toch?

Als advocaat gespecialiseerd in onrechtmatige perspublicaties weet ik dat veel verhalen in de media niet waar zijn. Feiten zijn verdraaid of in een andere context geplaatst. Het komt ook voor dat met niet te controleren bronnen is gewerkt of dat doelbewust iemand zwart wordt gemaakt. Achter een op het oog triviale publicatie kan een groot belangenconflict schuilen.

Wat te doen bij smaad of laster?

Onrechtmatige perspublicatie zaken zijn vaak lastig omdat er veelal een hele voorgeschiedenis aan vast zit. Daarbij voelt het soms alsof je 1-0 achter staat, terwijl de wedstrijd nog moet beginnen. Mensen die kennis hebben genomen van een publicatie of uitzending hebben zich -al dan niet onbewust- toch al een beeld over je gevormd. Dit natuurlijk zonder alle feite te kennen. Als advocaat zul je je eerst die voorgeschiedenis moeten eigen maken en alle feiten op een rij moeten zien te krijgen. Indien u of uw bedrijf slachtoffer is van een lasterlijk artikel of programma helpt het om alle relevante feiten te verzamelen en als dossier aan te leveren. Zaken waarvan u wellicht denkt dat die niet relevant zijn, kunnen dat wel zijn. 

Kort geding, rectificatie, schadevergoeding

De volgende stap is om te bepalen wat te doen tegen de publicatie. Is het doel alleen het offline halen van een publicatie of uitzending. Is het zinvol om een schadevergoeding en/of een rectificatie te eisen. Een optie kan ook zijn om om een weerwoord te vragen. In de meeste gevallen is snelle actie vereist. Indien de krant of het televisieprogramma niet direct de publicatie of de uitzending offline wenst te halen ligt het voor de hand om een kort geding procedure te starten. Een kort geding procedure is een snelle procedure waarbij de voorzieningenrechter (de rechter in kort geding) snel (vaak 14 dagen na de zitting, en indien de spoedeisendheid dat vergt kan ook meteen na de zitting (op dezelfde dag nog) vonnis worden gewezen. Middels een kort geding procedure kan een publicatie snel offline worden gehaald (indien de Voorzieningenrechter ook van mening is dat de publicatie onrechtmatig is). Een kort geding procedure leent zich niet goed voor het verkrijgen van een schadevergoeding. 

Afwegen van gelijkwaardige grondrechten

In zaken over onrechtmatige perspublicaties gaat het uiteindelijk om twee gelijkwaardige grondrechten die tegen elkaar moeten worden afgewogen. Het recht om niet lichtvaardig aan onterechte beschuldigingen te worden blootgesteld (recht op privacy) en de vrijheid van meningsuiting (persvrijheid). In onrechtmatige perspublicatie zaken spelen alle (maar dan ook alle) omstandigheden van de zaak een rol. Grofweg kan worden gesteld dat naar mate een in een publicatie/uitzending geuite beschuldiging ernstig(er) is, er meer steun in de (objectiveerbare) feiten moet zijn. Iemand een “vervelende man” noemen in een publicatie is een waardeoordeel van –bijvoorbeeld- de interviewer. De gemiddelde lezer zal begrijpen dat het een waardeoordeel betreft. Het is uiteraard toegestaan om iemand een vervelende man te vinden, dat hoeft verder niet met feiten te worden onderbouwd. Anders wordt het wanneer iemand een “oplichter’, “moordenaar” of “dief” wordt genoemd. Het gaat dan om (zeer) ernstige beschuldigingen waarvoor voldoende steun in het beschikbare feitenmateriaal moet zijn. In zaken betreffende aantasting van reputatie, eer en goede naam kan het portretrecht ook een rol spelen.

Het is niet toegestaan om een portret ( een afbeelding waarop iemand herkenbaar is) te publiceren wanneer de afgebeelde persoon een redelijk belang heeft om zich tegen publicatie te verzetten. Bij naaktfoto's wordt er in de rechtspraak al snel vanuit gegaan dat er sprake is van een redelijk belang, en dat zo'n foto niet gepubliceerd mag worden. Wraakporno is zonder meer onrechtmatig. Ik verwijs naar het volgende artikel: http://www.quirijnmeijnen.nl/2015/06/eerste-hulp-bij-wraakporno-over.html

Veel  media zaken worden geschikt. 

 

Overigens komt het lang niet altijd tot een rechtszaak. De meeste zaken worden “geschikt”, hetgeen betekent dat partijen er onderling uitkomen.

Hieronder links naar een aantal onrechtmatige perspublicatie zaken waarin ik als advocaat heb opgetreden voor personen waarvan hun reputatie was aangetast door een perspublicatie. In de zaak Hoes/Powned stond ik de student bij die met verborgen opname apparatuur afspraak jes met Hoes had opgenomen.

IND Tolken/Directeur IND

http://www.ie-forum.nl/artikelen/onrechtmatige-uiting-directeur-ind-jegens-eritrese-tolken

Slachtoffer publicatie/ De Volkskrant

http://www.ie-forum.nl/artikelen/voldoende-steun-in-feiten-dreigtweets-steeds-radicaler-wordend-lid-van-ypfdj

Hoes/Powned & student

http://www.ie-forum.nl/artikelen/powned-mocht-beelden-onno-hoes-niet-uitzenden

Model/naakt website

http://www.ie-forum.nl/artikelen/thumbnails-die-zonder-probleem-kunnen-worden-waargenomen

Slachtoffer publicatie/ De Telegraaf

http://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBAMS:2008:BD3057&keyword=telegraaf+fortuyn

Hier een aflevering van het Hof van Joosten, waarin een smaadzaak werd nagespeeld. Het ging om het publiceren van een "pikante foto" van een vrouw in een weekblad. Ik speelde in het programma de advocaat van het weekblad. De uitzending was gebaseerd op een bekende zaak uit 1996, waarbij een vrouw -ongevraagd- op een "Wasteland" feest was gefotografeerd. Het vonnis is hier te vinden.




Amsterdam, 1 november 2016

Eten bij D 'Antica

Eten bij D'Antica

Gisteravond had ik met vrienden afgesproken om te gaan eten in de Reguliersdwarsstraat bij Italiaans restaurant D 'Antica. Op weg naar mijn werk fiets ik er altijd langs en het is het enige restaurant waar ze 's ochtends al flink aan het werk zijn. In de keuken (die van buiten zichtbaar is) worden dan allerlei pasta's vers bereid. Volgens mij levert D 'Antica ook pasta aan andere restaurants. Het schijnt één van de beste Italiaanse restaurants van de stad te zijn. Ik ben geen Johannes van Dam dus ik zal het menu hier niet bespreken.

Tijdens het eten roerde iemand de politiek aan. Het ging al snel over Geert Wilders. Omdat ik veel rechtszaken voer over onrechtmatige perspublicaties, vaak mensen en bedrijven die in de krant worden beschuldigd van iets dat ze niet hebben gedaan, werd mijn mening gevraagd over het recente politieke fenomeen "kopvoddentax".

Het gaat om het voorstel van Wilders om dames die een hoofddoekje willen dragen een belasting van 1000 euro te laten betalen. Tja, wat valt daar over te zeggen? Toen ik het woord "kopvoddendtax" voor het eerst hoorde geloofde ik niet dat Wilders dit gezegd zou hebben en heb toen op internet de beelden teruggezocht. Hij zegt het echt!, en hij zegt nog meer: "een grote schoonmaak van onze straten', en "Een beter milieu begint bij jezelf, dit is vervuiling van de publieke ruimte".

Alexander Pechtold interrumpeerde Wilders na zijn "kopvoddentax" uitspraak en vroeg gespeeld onwetend: 'Hoe noemde u dat nou? Koptax?".

Ik vroeg me na het zien van de beelden meteen af hoeveel uur de dames die ik altijd bij de kassa van de Albert Heijn zie moeten werken om die duizend euro belasting te betalen. Zou Albert Heijn ook een boete krijgen omdat de caissières hoofddoekjes dragen, zou die boete dan weer belastingaftrekbaar zijn? Als advocaat maak je soms vreemde gedachtesprongen.

Belasting op hoofddoekjes om het dragen daarvan te ontmoedigen. Los van de vraag of je het er mee eens bent, is het de vraag of het werkt. Voor je het weet is een hoofddoekje een nieuw statussymbool: kijk mij eens, ik kan die 1000 euro zonder problemen missen!

Na een hap pasta en een slok wijn prevelde ik eerst alleen "het debat gaat de verkeerde kant op". Aan de andere kant van de tafel werd instemmend geknikt. Daarna riep ik Pechtold in herinnering. Pechtold maakte met "Koptax" een subtiele verwijzing naar "Kopgeld", het geld dat in de oorlog verdiend kon worden door een jood aan te geven. Pechtold maakt mijn inziens goed voelbaar wat zo kwetsend is aan het woord "kopvoddentax".

De sfeer die bij het woord "kopvodden" naar boven komt is donker. Uit het woord "kopvodden" spreekt een niet mis te verstane verachting voor de draagster van de hoofddoek. Politiek kun je van mening verschillen over Wilders zijn standpunten, maar ik denk dat we het er wel over eens zijn dat het niet aangaat om in de tweede kamer individuele burgers, die tot een bepaalde groep behoren, op voorhand belachelijk te maken.

Wilders heeft het woord "kopvodden" in mijn hoofd geplant. Ik zag in de tram een leuk meisje met een hoofddoek en dacht: "kopvodden", ik kon er echt niets aan doen.

Is daar dan helemaal niets aan te doen? Wordt door mijn tafelgenoten aan mij gevraagd. Kort geding! Aangifte doen! Dit kan toch allemaal zomaar niet?!

Met lichte tegenzin moest ik, als degene binnen het gezelschap met de meeste kennis van het recht op dit punt, bekennen dat er niets aan te doen viel. Geert Wilders geniet als tweede kamerlid immuniteit voor al zijn uitspraken die hij in de tweede kamer doet. Geert Wilders mag dus spreken over "kopvoddentax".

Het was alsof mijn tafelgenoten mij persoonlijk verantwoordelijk hielden voor deze immuniteit. Kon dit niet beter geregeld worden? Wat deden wij eigenlijk op de Universiteit? Omdat we toch al in Italiaanse sferen verbleven vertelde ik dat de Nederlandse parlementaire immuniteit nog bescheiden is ten opzichte van de volledige immuniteit die Italiaanse parlementariërs genieten. Als een Italiaans parlementslid een scooter steelt kan hij pas juridisch vervolgd worden als daarvoor een meerderheid in het parlement toestemming geeft.

Al doorpratend vertelde ik dat ik uit ervaring weet hoe tijdrovend discussies over onrechtmatige publicaties kunnen zijn, één krantenartikel van 80 woorden leidt vaak al tot twee dikke dossiers. Zou de immuniteit opgeheven worden dan zal de discussie al snel gaan over wat wel en wat niet gezegd gaat worden, dit leidt af van de werkelijke discussie. Daar komt bij dat iemand die boude uitspraken doet mijn inziens veelal vooral zichzelf diskwalificeert. Mijn tafelgenoten lieten zich niet makkelijk overtuigen. Eigenlijk lieten ze zich helemaal niet overtuigen.

Er werd nog meer Italiaanse wijn besteld. We zouden het nu ofwel snel eens worden of helemaal niet. Normaal schakel ik zo'n situatie altijd snel over op voetbal. Echter, de competitie werd helaas door niemand gevolgd. Toen kwam Giorgio uitleggen welke soorten kaas en ham er als nagerecht werd geserveerd en in welke volgorde dit alles opgegeten moest worden. Alhoewel Giorgio in alles een echte Italiaan is, en ik daarom volledig op hem - voor wat eten betreft- vertrouwde, meenden mijn tafelgenoten toch dat Giorgio het verkeerd had gezien. Eerst zou de ham gegeten moeten worden en dan pas de kaas.... Over Wilders werd niet meer gesproken.